Frantzisko Xabier Munibe

GABON SARIAK

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Teatro zaarra. Gabonetako ikuskizuna. gabon-sariak. El borracho burlado, Pedro Barrutia, Sor Luisa, Xabier Munibe (Gabriel Arestiren edizioa). Auspoa, 1965

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=374

SOR LUISA

GABON-SARIAK

EDO

AURTENGO GABONETAN AZKOITIKO

ELEIZA NAGUSIAN KANTATUKO DIRAN

GABON-KANTAK EDO OTSALDIAK

Puer natos est nabis,

venite adoremus.

AZKOITIN MISERIKORDIAN

MDCCLXII

      Lenengo argitaraldia: «Gavon-sariac edo aurtengo gavonetan Azcoytico Eleiza Nagusian cantatuco ciran Gavon cantac edo otsaldiak. Puer natus est nobis, Venite adoremus. Azcoitia, 1762».

      Bigarren argitaraldia: «Euskal-Erria» errebista, XX, 1889.

      Irugarren argitaraldia: «Egan», 1956, 5-6.

      Laugarren argitaraldia: Auspoa Liburutegia, 48, 1965.

Azkoitiko Miserikordiako
Ama Birjiña Soledadekoari

      Andrea:

      Zure mende gozoan bizitzeko zoriona degunok, zure mendean ta egapean ipiñi ere bear ditugu gure gauza guztiak. Argatik gaur argierazotzen degun papeltxo au, zure mendean ipintzen degu, ta ala artu ere bear dezu zuk; bada batetik gurea da, ta bestetik guk, gure onginaierak egiten dizkuen ongiteakgatik, eman nai diegun sari bat da: ta abek zure eskuetatik bialtzen dizkuen-azkero beren ongiteak ta ondasunak, esku orietatik biurtu ere nai diegu sari au. Ar zazu, bada, gure Ama gozoa, nai oi dezun ongiroarekiñ papeltxo au; eman egiozu zure grazia, ta adierazo egiezu gure ongiñ guziai gure borondate ona, ta eziñ beste moduz paga gintzakeala, ezpada arekin, ta zuri otoitzeak zure Seme Jaunagandik erdietsi dezazula aientzat guztientzat osasuna, bakea, ondasunak mundu onetan, zure umezurtxoetan gasta ditzaten, ta bestean sekulako bizitza; ala eskatzen dizu, Andrea, zure oñetan umilki auspez etziñik,

      Miserkordiako etxeak.

Luis Miserikordiakoak ongiñ

guziai gabon, urte on ta berri on

      Nere biotzeko ongitxo maiteak: Igaroko urtean gabon-saria pranko eman badidazue ere, orra aurten, aurrea artuta, nun neuk ematen dizuedan: Ta nolakoa, ala ere? Zuek geienean gabon egiteko aza-buru bat, edo bakallao puska batekiñ askidatu ta konplitu dezue nerekiñ; baña nik zuentzat berariaz inprimierazo ditudan kantatxo edo otsaldi eder auekin erregalatzen zaituet.

      Oraiñ zuek esango dezue zer apetek edo eroaldik eman didan onetarako. Ara bada, adi ezazue.

      Igazko gabonetan ekusi nituan gure etxean makina bat gabon-kanta inprimitu: batzuek Bilbaokoak zirala, besteak Madrilgoak, Karizkoak, ta eztakit nun añ urrutietako batzuek; ta adios nun berealaxe gogoak eman zidan: Zer! Beste iñun diran eleizak inprimierazotzen ditue, ateratzen dituen kantak (azkenik Bilbaoko San Praxkuko Praille gajoetaraño), ta gure Azkoitiko eleiza ederrean kantatzen diranak illunpean gelditu bear debe? Nundik nora? Ez debe beste erdera mordollozko abek ainbat merezi? Ez bada, Jainkoak nai badeu; ta datorren urtean, bizi banaiz, soñean daramadan gona au salduko badet ere, inprimatu bearko debe deamutxoetan. Orra bada, esan da egiñ, nun inprimierazo ditudan aurten gure Azkoitiko musika aingeruzkoak kantatuko dituan iru kanta-aldiak.

      Jakiñ ere naiko dezue, norzaz baliatu naizan koplak ta beren soñua ateratzeko, ta jakiñ-gura geiegitxo bada ere, ez dizuet ezer ixildu nai. Koplarik geienak nere burukoak dira; ta bost gaubela ta izerdi gozo kosta bazaitzit ere, ondo enpleatutzat ematen ditut diranak. Egia da (ez diot iñori ezer kendu nai), Martin beltz gizajoak, mesederik asko egiñik, lagun eginda batez ere, segidilla, ta arako aria edo kopra andi aetan, bada sekula alakorik nola ekusi ere ez neban, eziñ asmatu neban; ta ark berriz, nola iñunziak egiten ere dakian, asko daki, ta gizon jakintsu bat da. Soñua edo koplea ez da nerea; ez dakit orrenbeste; baña Probintzian diran maixurik pamatuenai eragin diet. Melon antxiñako organista buapo ark, ta Lorentzo dantxariak, biak alkar arturik, atera debe.

      Ala ere, ez dide kantatzen bentajarik eramango, ez batek eta ez besteak; ta ala, ikasi nai deban guztia, ez dauka nigana etortzea baño. ta nik berealaxe erakutsiko diot; bada eztarri garbi garbia ez badet ere, belarriak galantak ditut. Onenbesterekiñ, agur, bada kanpaeak badarauntza ia, gabon egiteko, gure deiez.

LENENGO OTSALDIA

      Tonadillea

Sekulako ikaraturik

Nago ikusi dedanaz;

Ez bait du iñork sinistuko

Bakarrik nere esanaz.

      Bada ni ere

      Neure ikusirik,

      Egon naiz eziñ

      Sinisturik.

Gure erriko sartzaieran

Dagoan abel-etxe ura

Aiñ dago argia ta ederra,

Zer dirudi zerua.

Baña au ez da ezer ere

Beste gauzeen aldean.

Ez da ainbeste mirari

Ekusi iñoz lurrean.

      Bada ni ere...

Aditu nai dituztenak

Jar bitez nere aldean:

Esango ditut diranak!

Segidillatxo auetan.

Baña utzi bulla

Alde batera;

Txit, txit, ia noa

Abiatzera.

      Segidillak

Aurtxo zoragarri bat,

Or portalean,

Otzak kil, kil, kil, datza

Lasto gañean.

      Ai, aur ederra!

      Ai, aur guria!

      Ai. aur gozoa!

      Ai, aur eztia!

Otzak kil, kil, kil, datza.

Lasto gañean.

Belen guztian

Eztute iñun aurkitu

Ostaturikan.

      Ai, aur ederra!...

Asto idi batzuek,

Etziñik auspaz,

Zerbait berotzen dute

Beren arnasaz.

      Ai, aur ederra!...

Errukiago

Dira abereak berak

Gizonak baño.

      Ai, aur ederra!...

Txit emakume eder bat

Alboan jarrita,

Zoro biurturik dago

Ari begira.

      Ai, aur ederra!...

Bai, biak ere

Ederrean alkarren

Antza badebe.

      Ai, aur ederra!...

Andre eder au aur onen

Ama andre izanik,

Jaio zanean bezela

Dago, orregatik.

      Ai, aur ederra!...

Zer mirarial

Ama izanik, dontzella

Bait da garbia.

      Ai, aur ederra!...

Aur eder onen aita

Ez da gizona;

Da espiritu garbi bat,

Da Jaungoikua.

      Ai, aur ederra!...

Argatik bada,

Mirari aiñ andi au

Gertatu bait da.

      Ai, aur ederra!...

Maiz ekusi dezute

Kristal garbian,

Nola sartu ta erten

Oi dan argia,

      Ai, aur ederra!...

Ausirik gabe,

Ta loirikan batere

Utzirik gabe.

      Ai, aur ederra!...

Gisa artan Andre onen

Sabel garbian

Sartu ta erten izan da

Jainkoaren itza.

      Ai, aur ederra!...

Aren gisara

Mantxa gabe ta osorik

Gelditzen dala.

      Ai, aur ederra!...

Aguretxo bat ere

An dago aurtxoaz.

Eziñ dauka negarra

Pozaren pozaz.

      Ai, aur ederra!...

Iñoiz malkoak

Oi dira farra baño

Gozoagoak.

      Ai, aur ederra!...

Jaunak esleiturik

Bere ordekotzat,

Aurrak aita ez badu ere,

Dauka artakotzat.

      Ai, aur ederra!...

Zorionekoa

Izatea alako aurraren

Aita ordekoa.

      Ai, aur ederra!...

Beste gizakumerik

Aurkitzen ez da.

Aurtxo onen konpañia

Eztitsu onetan.

      Ai, aur ederra!...

Mundu zoroa!

Ez du sekula jakiñ

Zer dan gauza ona.

      Ai, aur ederra!...

Bañan ez zaio palta.

Ez, konpañia,

Bada berekiñ dauka

Zeru guzia.

      Ai, aur ederra!...

Argatik naski

Dabil mundua igasi

Toki artatik.

      Ai, aur ederra!...

Aingeruak kantatzen

Diote aurrari:

Gloria zeruetan

Jaungoikoari,

      Ai, aur ederra!...

Eta bakea

Gizon on guzientzat

Berriz lurrean.

      Ai, aur ederra!...

Nai dutenak etorri,

Betoz laxterka,

Musika zeruko au

Aditutzera,

      Ai, aur ederra!...

Ta aekiñ batera

Gure borondate ona

Erakustera.

      Ai, aur ederra!...

Goazen, ta bere oñetan

Umilki etziñik,

Alabatuko degu

Biotz guzitik.

      Ai, aur ederra!...

Modu onetan

Ez digu, ez, ukatuko,

Deus ere ezertan.

      Ai, aur ederra!...

Eska zaiogun bada

Lendabizian,

Ez gaitzala, arren, utzi,

Gere bizian.

      Ai, aur ederra!...

Gurekin dela,

Ez gera ezeren bildur,

Naiz dena dela.

      Ai, aur ederra!...

Orain aur maite onekiñ

Ongi bagera,

Gero eramango gaitu,

Beraz batera,

      Ai, aur ederra!...

Bere Aitagana,

Sekulako bizitza

Ta gloriara.

      Ala biz.

BIGARREN OTSALDIA

      Aria

      Karkiadearen eta egiazko amorioaren auan

Au egun zoratzekoa!

Zer poz andia!

Zer atsegiña!

Aiñ da poz nere gogoa,

Zein da ez dakit zer egiñ.

      Errezitatua

Jaungoiko andiaren

Esku indartsuak sortutako guziak,

Eguzki eder, illargi, ta izar argiak.

Zeruak, lurra, ta itxaso zabalak,

Atozte, atozte nigana, zeranak.

Kanta ditzagun guzien artean

Jaungoikoaren gloriak gaurko gabean.

Mendi portitzak, aariak bezela, dantza:

Munotxoak salto, bildotstxoen gisara;

Ibar ta madura lau, baso ta txara.

Atozte, atozte nigana, zeranak,

Kanta dezagun guzion artean

Jaungoikoaren gloria, gaurko gabean.

Arbola orritsu berde, trebola fiñak,

Larrosa, klabeliña eta jazmiñak,

Ibai zabal, osiñez betetakoak,

Erreka berritxutxo itz jarioak,

Itz batean, zerua bere argiakiñ,

Lurra, itxasoaz ta ur guziakiñ;

Ibaiak, arbolak, mendiak eta izarrak,

Atozte, atozte nigana, zeranak,

Kanta dezagun guzion artean

Jaungoikoaren gloria, gaurko gabean.

      Ariatxoa

Eguzki andia,

Izar argia,

Lastotan dautzan

Aurtxo orrek

Sortua zera,

Ta orren mendera

Bizi artean

Zaude zuek.

Ur aserrea,

Mendi eskerkea,

Lastotan dautzan

Aurtxo onek,

Ain geldirikan

Zuen tokian

Leku batean

Zauzka zuek.

Au ala izanik,

Aur biurturik

Gaurko gabean

Dadukat nik,

Gizon tristea,

Penaz betea,

Libratu dezan

Pekatutik.

Nik ekarririk

Gizon egiñik,

Nik gaur bear det

Kantatu

Bere etorrera

Gizon artera;

Eta ala zuek

Lagundu.

IRUGARREN OTSALDIA

ARTZAI KANTA

      Adirakaia

      Guziak dakite nola aingeruak gaztigatu zieten Belen inguruko artzaiai munduaren Salbatzallea jaio zala estrabi batean.

      Ebanjelioko pasarte onetatik ta beste toki askotatik, nun J.K. gureak bere burua artzaitzat izendatzen duen, artu izan da otsaldi edo kanta onen irudidea; zeñean asmatzen dan, Belen inguruko artzaiak, jakiñik Artzai berri bat eldu dala abel-etxera, alkar arturik, diazela ongi-etorria ematera. Onetarako, Tersis ta Filis lagun guztietatik gazteenai, ta bozik onenak dituztenai, enkargatzen diete ongi-etorria guzien izeneau ematea, zeintzuek au egiten dute kanta berri onetan; nun artzaiaren egokikilde edo metaforaren azpian estaltzen diran Jesu-Kristoren bizitza ta gure Fedeko misteriorik nagusienak.

ARTZAI KORUA

      Ola, goazen, artzaiak,

      Abel-etxera,

      Lagun berri bat

      Ezagutzera:

      Ta ongi-etorri on bat

      Ematekotzat,

      Guzien partez,

      Tersis, zuk ta Filisek

      Kanta kanta berri bat.

TERSIS ta FILISEK, biak

      Baña kontu zuek ere laguntzeaz,

      Estribillo batez, guzien artean.

GUZIAK

      Ordu onean.

TERSIS ta FILISEK

                 1/

      Artzai zoragarria!

      Ona emen gera,

      Ongi-etorri on bat

      Zuri ematera:

      Ez da artzairik gelditu

      Inguru guzian,

      Diranak emen datoz,

      Bada, elkarren leian.

ERANTZUERA

      Erantzun bada, lagunak,

      Esan dezun bezela,

      Jakiñ dezan etortze onez

      Nola gu poztu geran:

      Ea bada, kanta laxter.

GUZIAK

      Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai.

BIAK

      Ea bada, kanta laxter.

GUZIAK

      Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai.

      Ongi etorri zerala,

      Artzai pare gabea,

      Gurekiñ bearko dezu

      Beti sekularean..

TERSIS ta FILISEK

                 2/

      Artaldeak bakarrik,

      Txabolak zai gabe,

      Utzirik gatoz, baña

      Ardurarik gabe:

      Piztietatik dala,

      Naiz lapurretatik,

      Zuk gordeko dituzu,

      Or zautzan lekutik.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 3/

      Etsaia alperrik dabil

      Leoia bezela,

      Inguruka, ustez zerbait

      Artuko duela.

      Judako leoiaren

      Begiratzun batek

      Utzi erazoko dizka

      Laxter bazter abek.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 4/

      Zu agertuarekiñ

      Egingo dute iges

      Gure etsai guztiak

      Emendik bildurrez:

      Euren damu gaistoan

      Uxatuko dira, 

      Ta inpernuetaraño

      Ondatuko dira.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 5/

      Artzaitzat zendozena

      Aintziña gengian,

      Lenagoko gizonai

      Maiz aditurikan:

      Ta aiñ maite artaldea

      Izango dezula,

      Non ta azkenik bizitza

      Kastauko zaitzula.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 6/

      Ardiak duten gaitza

      Kentzeko jakiñik,

      Ez dala artzaiaren

      Odola lakorik:

      Etorri ta egun asko

      Pasatu baño len

      Asiko zeradela

      Ugariro ixurten.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 7/

      Amodio andi onek

      Parerikan ez du,

      Artzai ona zerala

      Erraz dezakezu:

      Orrek ardiak zaitzen

      Ipiñiko zaitu,

      Ta orrek aien ondoren

      Ekarriko zaitu.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 8/

      Bost bider ekustean,

      Lagunak utzirik,

      Ardiren bat diala

      Bide okerretik,

      Galdu dediñ bildurrak

      Osta antxiturik,

      Biurtuko dezu atzera,

      Lepoan arturik.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 9/

      Ogei ta amairu urte.

      Pena andiz beteak,

      Emango ditzu, abek

      Ondo gordetzeak;

      Ta aien kabuan gero

      Esker ematea

      Izango da gogorki

      Bizitza kentzea.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 10/

      Orduan kunpli dediñ

      Aintziñako itza:

      Artzaia jo, ardiak

      Banatuko dira.

      Baña iru egun barru

      Zu piztuko zera,

      Ta bilduko dituzu

      Elkargana ostera.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 11/

      Ala ere Aitagana

      Biurtu bearko dezu.

      Ta artalde maite ori

      Utzi naiko ez dezu;

      Baña zure amoreak

      Asmatuko bait du

      Nola, joanagatik,

      Aiekiñ gelditu.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 12/

      Mirarietatikan

      Mirar¡ andiena

      Izango da artarako

      Ikusiko dena;

      Bada ogiaren antzaz

      Ostia batean

      Geldituko zerade,

      Zure artaldean.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 13/

      Emen Zerutik iñoiz

      Alde egin bagerik,

      Egongo zera ardien

      Janari egiñik;

      Orrela izango zera

      Beti aien aldean,

      Arik-eta munduak

      Dirauen artean.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 14/

      Asko ez balitz bezala

      Mirar¡ aiñ andia.

      Ipiñiko ere dezu

      Ordeko Artzaia,

      Zure ardiak ongi

      Gobernatu ditzan.

      Ta bide onetatik

      erabilli ditzan.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 15/

      Artzai onen mendean

      Arkitze ez diranak

      Izan bearko dute

      Galduak diranak:

      Ta ala, artzai maitea,

      Zurekiñ nai degu.

      Ta argan zure ordea

      Ezagutzen degu.

            Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.

                 16/

      Artzai onen mendean

      Bizi ta ilko gera,

      Joateko Zurekiñ

      Aitaren aldera;

      Arren lagun zakizgu

      Au ala kunplitzen,

      Gero goza zaitzagun

      Zeruetan. Amen.

            Erantzun, bada, lagunak...

      Kopla jostalluak

Ezagun du munduak

Jesus jaio dena;

Ain dago mudatua,

Ez dirudi lena;

Len guzia zan pena,

Negar, naibageak,

Ta oraiñ atsegiñ, gusto,

Algara, parreak.

Gorroto, errierta,

Auziak ta gerra,

Gaitzak, gose, gezur ta

Intentzio okerrak

Juanik, ia ez dago

Ezerren bildurrik,

Ta ala dago mundua

Zeru bat egiñik.

Abogadu, eskribau

Eta merioak,

Mediku, barbero ta

Botikarioak,

Ez dira bear; ta argatik

Izango da sarri

Hipokrates gaxoa

Saguen janari.

Ezpatak, lantzak eta

Beste arma guziak

Erositzen dituzte

Errementariak;

Ta alperrikan ez dediñ

Galdu burni ura,

Enpleatzera diaz

Gure probetxura.

Atxur, burdiñara ta

Golde biurturik,

Nekazari langiñak

Ongi giaturik,

Emango digu lurrak

Garia ta artoa,

Gaztaña, sagardoa

Ta ardoa naikoa.

Garia ta artoa

Merke ta ugariro,

Gaztaña ta sagarra

Berriz urte-oro;

Ta ardoak, galdurikan

Lengo malizia,

Ez gaitu moskortuko.

Edan zia-zia.

Ez da onezkero esango

Gezurrik batere,

Egia esango dute

Dendariak ere:

Juan da emendik tranpa

Ta pede gaistoa,

Ia ur bage saltzen da

Tabernan ardoa.

Basa arteko piztiak

Malso-malso egiñik,

Ez dute ya alkar jaten,

Ta aiñ gitxi gizonik.

Bat egiñik guziak

Alkarren artean

Bizi dira etsai gabe,

Kontentuz, bakean.

Otsoa ta ardia

Zelai zabalean

Sarri ekusten dira

Biak jolasean;

Alberdanian txita

Aizariarekiñ.

Portugesa laztanga

Gastelaubarekiñ.

Auxen bai dala egiaz

Denbora urrezkoa,

Ta ez len koplari zarrak

Erausitakoa;

Oraiñ aien amesak

Egia sorturik,

Ekusten ari zera

Pozez zoraturik.

Baña kanta berri au

Geitxo luzatu da,

Nere eztarri tristea

Ia urratu da;

Naiago det ixildu

Katarratu baño;

Agur, nere jendeak,

Urrengo urteraño.